Leestijd: 4 minuten
Kort antwoord: Nee. Het verhaal dat je ‘kromme handen’ krijgt van knokkels kraken, houdt wetenschappelijk geen stand. Meerdere onderzoeken vonden geen verhoogd risico op artrose bij mensen die regelmatig hun knokkels kraken. Het is dus vooral een onschuldige, soms irritante gewoonte.
Inhoudsopgave
- Wat gebeurt er eigenlijk in je gewricht als het knakt?
- Leidt kraken echt tot artrose?
- Is er dan helemaal niets aan de hand?
- Handig om te weten
- Wanneer is knakken wél een signaal om op te letten?
- Praktische tip
- Dus: mag je gewoon blijven kraken?
Wat gebeurt er eigenlijk in je gewricht als het knakt?
Elk vingergewricht zit in een vloeistofgevulde capsule met synoviaal vocht: je natuurlijke gewrichtssmeer. Wanneer je een vinger trekt of buigt, vergroot je plotseling de ruimte in die capsule. Daardoor daalt de druk snel en ontstaan er piepkleine gasbelletjes in de vloeistof, vooral koolstofdioxide.
Onderzoekers noemen dit tribonucleatie. Het knappende geluid ontstaat wanneer deze belletjes deels instorten of samenkomen. Een literatuurstudie van Rizvi et al. (2018) bevestigt dat dit gasbel-mechanisme de meest gangbare verklaring is, al is er over het exacte proces nog discussie. Het geluid is dus natuurkunde, geen bot dat ‘uit de kom schiet’.
Bron: Rizvi et al. (2018).
Leidt kraken echt tot artrose?
Dit is echt onderzocht. In een veelgeciteerde studie in het Journal of the American Board of Family Medicine bekeken onderzoekers röntgenfoto’s van 215 volwassenen tussen de 50 en 89 jaar.
De uitkomst van deWeber et al. (2011) was helder: artrose kwam voor bij 18,1% van de knokkelkrakers en bij 21,5% van de mensen die niet kraakten. Ook bij langer of vaker kraken vonden de onderzoekers geen verband met slijtage. Zelfs een zelfexperiment, waarbij een arts vijftig jaar lang dagelijks alleen zijn linkerhand kraakte, liet geen verschil in artrose zien tussen beide handen.
Bron: deWeber et al. (2011), Journal of the American Board of Family Medicine.
Is er dan helemaal niets aan de hand?
Bijna niet, al is de wetenschap iets genuanceerder. Een oudere studie onder 300 volwassenen ouder dan 45 jaar zag bij regelmatige knokkelkrakers vaker lichte zwelling van de hand en iets zwakkere handknijpkracht.
Belangrijk detail: in dit onderzoek van Castellanos & Axelrod (1990) deden knokkelkrakers vaker fysiek zwaar werk en rookten ze vaker. Dat kan het verband vertekenen.
Een recentere echografiestudie van Yildizgören et al. (2017) vond bij dagelijkse krakers geen verschil in knijpkracht, maar wel een iets dikkere kraakbeenlaag in de vingergewrichten. Of dat een probleem is, weten we nog niet. Het kan ook een aanpassingsreactie zijn in plaats van slijtage.
Bronnen: Castellanos & Axelrod (1990) en Yildizgören et al. (2017).
Handig om te weten
Handig om te weten: hetzelfde gewricht kan meestal pas na ongeveer 20 minuten opnieuw kraken. Zo lang duurt het voordat de gasbelletjes weer volledig zijn opgelost in het gewrichtsvocht.
Wanneer is knakken wél een signaal om op te letten?
Het verschil zit vooral in pijn. Een onschuldige knak voelt neutraal of zelfs bevrijdend. Gaat het kraken samen met pijn, aanhoudende zwelling, stijfheid die niet wegtrekt of instabiliteit? Dan is dat geen gewone gewoonte meer, maar een klacht.
- Pijnlijk kraken kan wijzen op irritatie van het gewrichtskapsel of de omliggende pezen, bijvoorbeeld door veel typ- of knijpwerk.
- Bij bestaande gewrichtsklachten of hypermobiele gewrichten is voorzichtigheid verstandig. Veelvuldig manipuleren kan een kwetsbaar gewricht extra prikkelen.
- Zwelling of stijfheid die na een paar dagen niet wegtrekt, hoort thuis bij de huisarts of fysiotherapeut.
Praktische tip
Praktische tip: voelen je vingers of pols na een dag typen, tuinieren of ander repetitief werk stijf of zeurderig aan? Geef je hand bewust rust en afwisseling.
Bij aanhoudende klachten aan pols of duim kan gerichte ondersteuning verlichting bieden, zoals de polsbraces van Breed Zorg.
Dus: mag je gewoon blijven kraken?
Voor de meeste mensen: ja. Het is een onschuldige gewoonte die je gewrichten geen meetbare schade toebrengt. Voel je pijn, zwelling of een ‘los’ gevoel in het gewricht? Dan is dat een signaal om verder te kijken dan alleen die knak.
